आयुर्वेदमा राम्रो स्वास्थ्य अग्नि, अर्थात् पाचन अग्निबाट सुरु हुन्छ। यो निःशुल्क परीक्षणले भोक, खाएपछि कस्तो महसुस हुन्छ, दिसाको बानी र जिब्रोबारे दस प्रश्न सोध्छ, र तपाईंको पाचन चार शास्त्रीय प्रकारमध्ये कुनमा पर्छ भनेर तपाईंको प्रकारअनुसारको सरल खानाको सल्लाहसहित बताउँछ।
टूल खुल्दै छ…
निःशुल्क, कुनै बाध्यता छैन
Dr. Komal Maurya बाट आफ्नै योजना पाउनुहोस्
आफ्नो नम्बर छोड्नुहोस्, हामी क्लिनिक खुला हुने समयमा (हरेक दिन बिहान 9 देखि बेलुका 8, भारतीय समय) फोन वा WhatsApp गरेर तपाईंको नतिजा र सही अर्को कदम बुझाउनेछौं। तपाईंका जवाफ सन्देशमा आफैं जोडिन्छन्।
छोटो जवाफ
आयुर्वेदले पाचन अग्निका चार प्रकार बताउँछ: विषम (अनियमित, ग्यास र कब्जियत गराउने), तीक्ष्ण (तेज, अम्लपित्त गराउने), मन्द (सुस्त, गह्रौंपन र तौल बढाउने) र सम (सन्तुलित)। आफ्नो प्रकार थाहा भए कुन खाना र बानी पहिले बदल्ने भन्ने स्पष्ट हुन्छ।
- 10 प्रश्न, करिब 2 मिनेट
- तपाईंको अग्नि प्रकारअनुसार खाना र दिनचर्याका सुझाव
- डाक्टर देखाउनुपर्ने चेतावनीका लक्षण
अग्निका चार प्रकार
| अग्नि प्रकार | सम्बन्धित दोष | सामान्य लक्षण | पहिलो परिवर्तन |
|---|---|---|---|
| विषम (अनियमित) | वात | भोक घटबढ, ग्यास, पेट फुल्ने, कब्जियत | खाने समय निश्चित, तातो पकाएको खाना |
| तीक्ष्ण (तेज) | पित्त | धेरै भोक, अम्लपित्त, छाती पोल्ने, पातलो दिसा | लामो अन्तर नराख्ने, खुर्सानी र तारेको कम |
| मन्द (सुस्त) | कफ | कम भोक, गह्रौंपन, निद्रा लाग्ने, तौल बढ्ने | बेलुकाको खाना हलुका र चाँडै, अदुवा र मसला |
| सम (सन्तुलित) | सन्तुलित | नियमित भोक, खाएपछि हलुका, दैनिक दिसा | दिनचर्या कायम राख्ने; ऋतुअनुसार खाने |
आम: कमजोर पाचनले छोड्ने कुरा
खाना पूरा नपच्दा आयुर्वेदअनुसार आम बन्छ, एउटा टाँसिने अवशेष जसले शरीरका नलीहरू थुन्छ र गह्रौंपन, जिब्रोमा लेप, जिउ दुखाइ र कम ऊर्जा ल्याउँछ। तयारीका जडीबुटीदेखि बस्ती र विरेचनसम्म पञ्चकर्मका धेरै शोधन चरणको उद्देश्य आम हटाउनु र अग्नि फेरि सन्तुलनमा ल्याउनु हो।
अग्नि बलियो बनाउने दैनिक बानी
- अघिल्लो खाना पचेपछि र साँच्चै भोक लागेपछि मात्र खानुहोस्
- दिउँसोको खाना मुख्य बनाउनुहोस्; सुत्नुभन्दा दुई तीन घण्टा अघि बेलुकाको खाना सक्नुहोस्
- बरफ हालेको पेयको सट्टा दिनभरि तातो पानी पिउनुहोस्
- खानाअघि ताजा अदुवाको पातलो टुक्रामा अलिकति सेन्धा नुनले सुस्त पाचनमा मद्दत गर्छ
- माछासँग दूध, वा खानासँग फलफूल जस्ता नमिल्ने गह्रौं खाना सँगै नखानुहोस्
हाम्रो पाचन स्वास्थ्य कार्यक्रम पनि हेर्नुहोस्।
धेरै सोधिने प्रश्न
आयुर्वेदमा अग्नि भनेको के हो?
अग्नि पाचन र चयापचयको आगो हो, जसले खानालाई धातु र ऊर्जामा बदल्छ। आयुर्वेदले सन्तुलित अग्निलाई स्वास्थ्यको जग, र कमजोर वा अनियमित अग्निलाई आम जम्मा गराएर धेरै रोगको जरा मान्छ।
अग्निका चार प्रकार के के हुन्?
शास्त्रीय ग्रन्थले सम अग्नि (सन्तुलित), विषम अग्नि (अनियमित, वातसँग जोडिएको), तीक्ष्ण अग्नि (तेज, पित्तसँग जोडिएको) र मन्द अग्नि (सुस्त, कफसँग जोडिएको) बताएका छन्।
आम (विषाक्त पदार्थ) का लक्षण के हुन्?
जिब्रोमा बाक्लो लेप, खाएपछि गह्रौंपन, कम भोक, मुख गनाउने, टाँसिने दिसा, जिउ दुखाइ र मन धमिलो भएको जस्तो महसुस आमका सामान्य लक्षण हुन्।
प्राकृतिक रूपमा पाचन कसरी सुधार्ने?
निश्चित समयमा, भोक लागेपछि मात्र खानुहोस् र बेलुकाको खाना हलुका र चाँडै खानुहोस्। तातो पानी पिउनुहोस्, अदुवा, जीरा र ज्वानो जस्ता मसला प्रयोग गर्नुहोस्, बीचबीचमा खाजा नखानुहोस् र खाएपछि केही मिनेट हिँड्नुहोस्।
पाचनका लागि कुन पञ्चकर्म राम्रो हो?
यो तपाईंको अग्नि प्रकार र लक्षणमा भर पर्छ। वात प्रकारको ग्यास र कब्जियतमा बस्ती, पित्त प्रकारको अम्लपित्तमा विरेचन, र सुस्त पाचनमा दीपन-पाचन जडीबुटीसहित हलुका शोधन मुख्य हुन्छ। हाम्रो 4 सत्रको पाचन स्वास्थ्य कार्यक्रम ₹8,000 को छ।
पाचनका लक्षण कहिले डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ?
दिसामा रगत वा कालो दिसा, कारण नखुलेको तौल घट्ने, निल्न गाह्रो, बारम्बार बान्ता, कडा दुखाइ, वा 45 वर्षपछि नयाँ लक्षण देखिए तुरुन्तै।
थप निःशुल्क टूलहरू
Dr. Komal Maurya द्वारा चिकित्सकीय समीक्षा, BAMS, PG Garbh Sanskar (National Institute of Ayurveda, Jaipur), Reg. No. 73996 · अद्यावधिक: नोभेम्बर 2026
यी टूलहरूले वयस्कका लागि सामान्य जानकारी मात्र दिन्छन्, रोगको निदान गर्दैनन्। योग्य डाक्टरसँगको परामर्शको ठाउँ यिनले लिँदैनन्। आपतकालमा 112 मा फोन गर्नुहोस्।