तनाव मनमा मात्र सीमित रहँदैन। यो टुटेको निद्रा, कसिएको गर्धन, टाउको दुखाइ, छिटो रिस उठ्ने र दिउँसो मन धमिलो हुने रूपमा देखिन्छ। यो दुई मिनेटको जाँचले पछिल्ला दुई हप्तामा दसवटा सामान्य लक्षणले तपाईंलाई कति पटक दुःख दिए भनेर सोध्छ र निद्रा, मन र शरीरमा बाँडिएको 30 मध्ये स्कोर दिन्छ।
टूल खुल्दै छ…
निःशुल्क, कुनै बाध्यता छैन
Dr. Komal Maurya बाट आफ्नै योजना पाउनुहोस्
आफ्नो नम्बर छोड्नुहोस्, हामी क्लिनिक खुला हुने समयमा (हरेक दिन बिहान 9 देखि बेलुका 8, भारतीय समय) फोन वा WhatsApp गरेर तपाईंको नतिजा र सही अर्को कदम बुझाउनेछौं। तपाईंका जवाफ सन्देशमा आफैं जोडिन्छन्।
छोटो जवाफ
पछिल्ला दुई हप्ताका तनावका 10 लक्षणमा आफूलाई अङ्क दिनुहोस्। 0 देखि 7 कम, 8 देखि 15 हलुका, 16 देखि 22 मध्यम र 23 देखि 30 उच्च हो। हलुका स्कोर प्रायः दिनचर्याको परिवर्तन र शिरोधारा जस्ता शान्त पार्ने उपचारले सुध्रिन्छ; मध्यम र उच्च स्कोरमा डाक्टरको राय पनि चाहिन्छ।
- 10 प्रश्न, करिब 2 मिनेट, गोप्य
- निद्रा, मन र शरीरको छुट्टाछुट्टै स्कोर
- आवश्यक परे तुरुन्त हेल्पलाइनको जानकारी
तपाईंको स्कोरको अर्थ
| स्कोर | स्तर | सुझाइएको अर्को कदम |
|---|---|---|
| 0 देखि 7 | कम | नियमित दिनचर्या राख्नुहोस्; ऋतुअनुसार अभ्यङ्गबारे सोच्नुहोस् |
| 8 देखि 15 | हलुका | निद्राको दिनचर्या, श्वास अभ्यास, शिरोधाराको छोटो कोर्स |
| 16 देखि 22 | मध्यम | डाक्टरलाई देखाउनुहोस्; व्यवस्थित कार्यक्रमले सुधारमा सघाउन सक्छ |
| 23 देखि 30 | उच्च | चाँडै डाक्टर वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञलाई भेट्नुहोस् |
तनाव र निद्राबारे आयुर्वेदको दृष्टि
आयुर्वेदले दौडिरहने विचार, हलुका निद्रा र चिन्तालाई बढेको वातसँग, र झर्को, राति 2 बजे ब्युँझिने र आँखा पोल्नेलाई बढेको पित्तसँग जोड्छ। शान्त पार्ने उपचारले टाउको र स्नायु प्रणालीमा काम गर्छन्: शिरोधारा, शिरोमर्म (टाउकोको मर्म मालिस), नस्य र पूरै शरीरको अभ्यङ्ग। दैनिक दिनचर्या पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ: नियमित सुत्ने र खाने समय, पैतालामा मनतातो तेल र राति कम स्क्रिन।
सुत्नुअघिको सरल दिनचर्या
- बेलुका 8 बजेभित्र हलुका खाना सक्नुहोस्: खिचडी, सुप वा रोटीसँग तरकारी
- सुत्नुभन्दा 45 मिनेट अघि स्क्रिन बन्द गर्नुहोस् र बत्ती मधुरो पार्नुहोस्
- पैताला र टाउकोमा मनतातो तिल वा नरिवलको तेल दल्नुहोस्
- पाँच मिनेट भ्रामरी (भमराको गुनगुनाहट) वा बिस्तारै 4-6 श्वास गर्नुहोस्
- आइतबार पनि हरेक दिन उही समयमा सुत्नुहोस् र उठ्नुहोस्
कहिले सहयोग लिने
कमजोर निद्रा वा उदासी दुई हप्ताभन्दा बढी रह्यो, काम वा सम्बन्धमा असर पर्यो, वा सामना गर्न रक्सी वा चक्कीमा भर पर्नुभयो भने डाक्टरसँग कुरा गर्नुहोस्। आफूलाई हानि गर्ने विचार आए भारतमा Tele-MANAS को 14416 (निःशुल्क, 24×7) वा आपतकालमा 112 मा फोन गर्नुहोस्।
धेरै सोधिने प्रश्न
के यो चिन्ता वा डिप्रेसनको परीक्षण हो?
होइन। तनावले तपाईंको निद्रा, मन र शरीरमा कस्तो असर पारिरहेको छ भनेर ख्याल गर्न हाम्रो क्लिनिकले बनाएको आत्म-जाँच हो। यसले चिन्ता, डिप्रेसन वा अनिद्राको निदान गर्न सक्दैन। स्कोर मध्यम वा उच्च छ भने डाक्टरलाई पनि देखाउनुहोस्।
शिरोधाराले निद्रा र तनावमा कसरी मद्दत गर्छ?
शिरोधारामा 30 देखि 60 मिनेटसम्म निधारमा मनतातो तेल वा जडीबुटीको क्वाथको एकनासे धारा बगाइन्छ। धेरैलाई यो गहिरो आराम दिने लाग्छ र त्यसपछि राम्रो निद्रा पर्छ। हाम्रो तनाव मुक्ति कायाकल्प कार्यक्रममा यससँग अभ्यङ्ग, नस्य र टाउकोको मर्म उपचार 3 सत्रमा ₹6,600 मा दिइन्छ।
के आयुर्वेदले मेरो निद्रा वा चिन्ताको औषधि बदल्न सक्छ?
डाक्टरले दिएको कुनै पनि औषधि आफैं नछोड्नुहोस्। आयुर्वेदिक उपचारले तपाईंको उपचारलाई सघाउन सक्छ, र औषधिमा कुनै पनि परिवर्तन औषधि दिने डाक्टरसँग सल्लाह गरेर मात्र गर्नुपर्छ।
आफूलाई हानि गर्ने विचार आए के गर्ने?
कृपया आजै कसैसँग कुरा गर्नुहोस्। भारतमा सरकारी निःशुल्क 24×7 मानसिक स्वास्थ्य हेल्पलाइन Tele-MANAS मा 14416 वा 1800-891-4416 मा फोन गर्नुहोस्। तत्काल खतरा भए 112 मा फोन गर्नुहोस् वा नजिकको अस्पताल जानुहोस्। नेपालमा हुनुहुन्छ भने त्यहाँको आपतकालीन नम्बरमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
थप निःशुल्क टूलहरू
Dr. Komal Maurya द्वारा चिकित्सकीय समीक्षा, BAMS, PG Garbh Sanskar (National Institute of Ayurveda, Jaipur), Reg. No. 73996 · अद्यावधिक: नोभेम्बर 2026
यी टूलहरूले वयस्कका लागि सामान्य जानकारी मात्र दिन्छन्, रोगको निदान गर्दैनन्। योग्य डाक्टरसँगको परामर्शको ठाउँ यिनले लिँदैनन्। आपतकालमा 112 मा फोन गर्नुहोस्।